Sendika Temsilcisi Fesih ve Görev Yeri Değişikliği Davası

İşyeri sendika temsilcisinin güvencesi, temsilcilik sıfatının kanuna uygun kazanılıp kazanılmadığına bağlıdır. Mahkeme fesih ya da görev değişikliğinin sebebine geçmeden önce bu sıfata bakar.

Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun 24. maddesi temsilciyi fesihten ve rızası dışındaki işyeri değişikliğinden korur.^[1] Güvence için 30 işçi ya da 6 ay kıdem şartı aranmaz; fesih davası basit yargılama usulüyle görülür ve bölge adliye mahkemesinin istinaf kararı kesindir. Atanabilecek temsilci sayısı ise işyerindeki işçi sayısına göre kanunda sınırlıdır, bu yüzden atama kararı ve kontenjan dava açılmadan önce kontrol edilir.

Güvenceden Yararlanan Temsilcinin Şartları

Temsilciyi atayan taraf işveren değil sendikadır. Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika, işyerinde çalışan üyeleri arasından temsilci atar ve kimliklerini 15 gün içinde işverene bildirir.^[2]

Temsilcinin görevi sendikanın yetkisi süresince devam eder. Yetki sona ererse temsilciliğin de sona erdiği ve güvencenin bu tarihten sonra korumadığı sonucuna varılır; bu sonuç kanun lafzından çok yoruma dayanır.^[3]

Atanabilecek temsilci sayısı işyerindeki işçi sayısına bağlıdır. Sınır kanunda sayılıdır ve sendika bunu aşan sayıda atama yapamaz.

Örneğin 263 işçinin çalıştığı bir işyerinde sendika en çok 3 temsilci atayabilir. Dördüncü ve sonraki atamalar kanuna uygun sayılmaz.

Kontenjanı Aşan Atamanın Dava Sonucuna Etkisi

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, kontenjanı aşan atamayı dava sonucunu değiştiren bir mesele olarak ele alıyor. Bir kurumda güvenlik amirinin görev tanımı değiştirilmişti.

Sendika yönetim kurulu 14 kişiyi temsilci atamıştı, oysa yetki belgesine göre en çok 8 atama yapılabiliyordu.

Daire, sendikanın atamayı kanuna uygun yapmadığını ve davacının güvenceden yararlanamayacağını belirtti. Bölge adliye mahkemesinin gerekçesini değiştirip düzelterek davanın reddini onadı.^[4]

Aynı daire başka bir dosyada kararı bozdu. Üç ayrı işyerinde en çok 9 temsilci atanabilirken sendika 12 kişiyi atamıştı. Yargıtay, davacının güvenceden yararlanamayacağını açıkça yazdı ve eksik inceleme nedeniyle ilk derece kararını bozdu.^[5]

Temsilci sayısı dava açılmadan önce kontrol edilmeli. Aşılan kontenjanda hangi temsilcinin korunacağını söyleyen bir ölçüt kanun metninde yok.

Fesih Davasının Süresi ve Yargılaması

İşveren temsilcinin iş sözleşmesini yalnızca haklı bir nedenle ve nedenini yazılı, açık ve kesin biçimde göstererek feshedebilir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde temsilci ya da üyesi olduğu sendika dava açabilir.^[6]

Maddede 30 işçi ya da 6 ay kıdem gibi bir koşul bulunmuyor. Dava basit yargılama usulüne göre görülür ve bölge adliye mahkemesi istinafta kesin olarak karar verir. Yani fesih davasında Yargıtay yolu açık değildir; görev yeri değişikliği gibi diğer davalarda ise karar temyize gidebilir.^[7]

Dava dilekçesinde en önemli belge fesih bildirimidir. Bildirimde neden yazılı değilse ya da genel ifadelerle geçilmişse, usul eksikliği davanın ilk dayanağı olur.

İşe İade Sonrası Ücret ve Altı İş Günü

Fesih geçersiz bulunursa işveren, temsilcilik süresini aşmamak kaydıyla fesih tarihi ile kararın kesinleşme tarihi arasındaki ücret ve diğer hakları öder. Burada genel işe iade kuralındaki en çok 4 aylık sınır yok.^[8]

Temsilci kararın kesinleşmesinden itibaren 6 iş günü içinde işe başvurmalı. İşveren bu süre içinde işe başlatmazsa iş ilişkisi devam ediyor sayılır ve ücret temsilcilik süresince ödenmeye devam eder.^[9] Genel kuraldaki başvuru süresi ise 10 iş günüdür.^[10]

Yargıtay’ın onadığı bir dosyada işe iade kararı kesinleşmiş, işçi 6 gün içinde başvurmuştu. İlk derece mahkemesi, sendikanın yetkisi 18.05.2022’de sona erdiği için temsilcilik tazminatı talebini reddetti.

Bölge adliye mahkemesi istinaf başvurularını reddetti; davacı temyiz etmediğinden Yargıtay, davalının temyiz ettiği kısım yönünden kararı onadı.^[11] Yetki bitişinin temsilcilik süresini kapattığı gerekçesi ilk derece mahkemesine aittir.

Görev Yeri ve İş Değişikliği Davası

İşveren, yazılı rızası olmadıkça temsilcinin işyerini değiştiremez, işinde de esaslı değişiklik yapamaz. Aksi halde değişiklik geçersiz sayılır.^[12]

Geçici görevlendirme de bu kapsamda. Bir sağlık kuruluşunda ambulans şoförü olan temsilci, yazılı rızası alınmadan başka istasyona üç ay görevlendirilmiş, sonra süre bir ay uzatılmıştı.

İlk derece mahkemesi davayı 1 aylık süreden sonra açıldığı için reddetti. Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırıp işlemlerin geçersizliğini tespit etti, Yargıtay da kararı onadı.^[13]

Yargıtay onama gerekçesinde süreyi ayrıca tartışmadı. Bu yüzden görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren 1 ay içinde dava açmak güvenli yoldur.

Unvan ve ücret değişmese bile tablo farklı olabilir. Güvenlik amiri iken otopark sorumlusu yapılan temsilcinin dosyasında ilk derece ve istinaf, unvan ve özlük hakları aynı kaldığı için davayı reddetmişti.

Yargıtay bu gerekçeyi isabetli bulmadı. Kararı yalnızca sendika kontenjanı aştığı için onadı.^[14]

Temsilcilik Güvencesi ile Sendikal Tazminat Yolu

Temsilci için iki ayrı yol açık olabilir. Birincisi m.24’teki özel güvence, ikincisi sendikal nedene dayanan feshe karşı m.25’teki genel koruma ve sendikal tazminattır.^[15]

İkisinin ispat düzeni farklıdır. Sendikal nedenle fesih iddiasında feshin nedenini ispat yükü işverendedir, işçi ise gerçek nedenin sendikal olduğunu göstermelidir.^[16] Temsilcilik davasında ise işverenin yazılı, açık ve kesin gösterdiği haklı nedeni ortaya koyması beklenir.

Hangi yolun seçileceği olaya bağlıdır. Kanun, işçinin diğer kanunlardan doğan haklarını saklı tuttuğu için fesih yazısı elde edildiğinde her iki maddeye göre değerlendirme yapmak gerekir.^[17]

Dava Öncesi Kontrol Listesi

Hangi davanın açılacağı, belgelerin eksiksiz toplanmasına bağlıdır. Temsilci ve avukat aşağıdaki kayıtlara bakmalı.

• Sendikanın yetki belgesi ve yetkinin başladığı ile bittiği tarih
• Sendika yönetim kurulunun temsilci atama kararı ve işverene yapılan bildirimin tarihi
• İşyerindeki işçi sayısı ve atanmış toplam temsilci sayısı
• Yazılı fesih bildirimi ve tebliğ tarihi
• Görev yeri ya da iş değişikliği yazısı ve temsilcinin yazılı rızası olup olmadığı
• Kesinleşme tarihi ve işe başvuru yazısının işverene tebliğ belgesi

İşyeri Sendika Temsilcisinin Güvencesi Hakkında Sık Sorulan Sorular

Temsilcilik güvencesi dosyaya göre değişen süre ve belge ayrıntıları içerir. Fesih ya da görev değişikliği yazısı elinize ulaştığında hemen bir avukata danışmak, hak kaybını önler.