Özel Güvenlik Görevlisi Davası: Kimlik İptali, İhale ve İspat

Özel güvenlik görevlisi davası çoğu zaman üç noktada düğümlenir: kimlik kartı iptal edildiği için yapılan fesih, ihale değiştikçe el değiştiren işveren zinciri ve 12 saatlik postalarda biriken alacakların ispatı. 5188 sayılı Kanun bu üç konuda yalnız görevlinin statüsünü belirler, alacak ve fesih sonuçları için 4857 sayılı İş Kanunu ile 1475 sayılı Kanun’un kıdem hükmü uygulanır.^[1]

Kimlik kartının valilikçe iptali çoğunlukla zorlayıcı sebebe dayalı fesih doğurur; bu fesihte kıdem tazminatı ödenir, ihbar süresi gerekmez. Güvenlik hizmeti alan site, fabrika ya da kurum asıl işveren olarak alt işverenle birlikte sorumludur. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya gidilir, ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

5188 Sayılı Kanunun Davaya Etkisi

5188 sayılı Kanun, iş sözleşmesini doğrudan etkileyen birkaç özel kural koyar. Özel güvenlik personeli koruma ve güvenlik hizmeti dışında başka bir işte çalıştırılamaz, greve katılamaz ve lokavt gerekçesiyle işten uzaklaştırılamaz.^[2]

Görevlinin çalışabilmesi valilikten alınan çalışma izni ile kimlik kartına bağlıdır. Kartı olmayan görevli Kanunda sayılan yetkileri kullanamaz ve görev şartlarından birini sonradan kaybettiği tespit edilen görevlinin kimliği iptal edilir.^[3] İş sözleşmesinin kaderini çoğu dosyada işverenin değil valiliğin işlemi belirler.

Anayasa Mahkemesi, şartı sonradan kaybetme halinde kimlik iptalini öngören ibareyi, hakkında soruşturma ve kovuşturma bulunması şartı yönünden iptal etmiştir. İptal hükmü Resmî Gazete’de yayımından (21.11.2024) dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir; fesih tarihi bu yürürlük tarihine göre değerlendirilmelidir. Kimlik iptali yalnız süren bir soruşturma ya da kovuşturmaya dayanıyorsa iptal işleminin dayanağı ayrıca sorgulanmalıdır.^[4]

Kimlik Kartı İptaline Dayalı Fesih

Valilik kimlik kartını iptal ettiğinde işveren görevliyi çalıştıramaz hale gelir ve fesih çoğunlukla zorlayıcı sebebe dayanır. Bu sebep, işçiyi işyerinde bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan bir durum olarak Kanunda sayılmıştır.^[5]

Bir kamu kurumunda çalışan silahlı görevlinin kimlik kartı valilik kararıyla iptal edilmiş, işveren ise çıkışı SGK’ya sataşma ve sarhoşluk hallerini karşılayan Kod 45 ile bildirmişti. Bölge adliye mahkemesi, kimlik iptaline dayalı feshin 4857 m.25/III kapsamında haklı nedene dayandığını, ancak bildirilen çıkış kodunun hukuka aykırı olduğunu kabul etti. Yargıtay bu kararı onadı.^[6]

Fesih nedeninin m.25/III olması işçi açısından sonuç doğurur. 1475 sayılı Kanun kıdem tazminatını yalnız ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılan fesihte dışlar, zorlayıcı sebeple fesihte kıdem tazminatı ödenir.^[7] Derhal fesih söz konusu olduğundan ihbar süresi verilmesi ise gerekmez.

Çıkış Kodunun Düzeltilmesi İçin Tespit Davası

Yanlış kod, işsizlik ödeneğini ve sonraki iş başvurularını doğrudan etkiler. Aynı tür bir uyuşmazlıkta FETÖ soruşturması nedeniyle kimliği iptal edilen, kovuşturmaya yer olmadığı kararından sonra kimliği iade edilen görevli için bölge adliye mahkemesi kodun 27 (zorunlu nedenle fesih) olması gerektiğini kabul etti, SGK’ya ise bu talep yönünden husumet yöneltilemeyeceğini belirtti.^[8]

Yargıtay kendi gerekçesinde tespit davasında icrai bir hüküm kurulamayacağını vurguladı. Hüküm “kodun düzeltilmesine” değil, “düzeltilmesi gerektiğinin tespitine” şeklinde kurulur ve karar bu yönden düzeltilerek onandı.^[9] Talep sonucu da baştan bu kalıpla yazılmalıdır.

İhale Değişiminde Davalı Tarafın Belirlenmesi

Güvenlik hizmeti alan site, fabrika ya da kurum asıl işveren konumundadır ve alt işverenin işçilerine karşı Kanundan, iş sözleşmesinden ve toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.^[10] Yalnız son güvenlik şirketine dava açmak, şirket tasfiye olduğunda tahsilatı zora sokar.

İzmir’de bir site yönetimine güvenlik veren şirketler değiştiği halde aynı sitede çalışmayı sürdüren görevli için ilk derece mahkemesi, ilişkiyi asıl işveren alt işveren ilişkisi ve işyeri devri hükümleri içinde değerlendirip çalışmayı kesintisiz kabul etti. Bölge adliye mahkemesi bu değerlendirmeyi yerinde buldu, Yargıtay da bu yöne ilişkin temyiz itirazlarını yerinde görmedi.^[11]

Kamu kurumlarında durum farklıdır. 4734 sayılı Kanun m.62/1-e kapsamında alt işverenlerce çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatı, alt işveren değişse de aralıksız aynı kurumda geçen toplam süre esas alınır; son alt işverenle yapılan iş sözleşmesi 1475 sayılı Kanun m.14’e göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona ermişse tazminat ilgili kamu kurumunca işçinin banka hesabına ödenir.^[12]

Aşağıdaki tablo, işyerinin niteliğine göre dava dilekçesinde kimin davalı gösterilmesi gerektiğini özetler.

Bir büyükşehir belediyesinde yaklaşık yirmi yıl güvenlik görevlisi olarak çalışan işçinin dosyasında bölge adliye mahkemesi, belediyeyi asıl işveren ve son şirketi alt işveren sayarak ikisini alacaklardan müştereken ve müteselsilen sorumlu tuttu, toplu iş sözleşmesiyle şişen giydirilmiş ücrete rağmen kıdem tazminatını fesih tarihindeki tavanla sınırladı.^[13]

Fazla Çalışma Davasında Delil Haritası

Güvenlik görevlisinin çalışma saati, hemen her işyerinde birden fazla kayda iz bırakır. Fazla çalışma iddiası tanıkla da ispatlanabilir, ama posta çizelgesi ve kayıtlarla desteklenen tanık beyanı hakimin hakkaniyet indirimini daraltır.

Dava dilekçesinde delil olarak sırasıyla şunlar gösterilmelidir:

1. Aylık posta ve vardiya çizelgeleri, işverenin hizmet alımı sözleşmesindeki nokta ve saat sayısı
2. Olay ve nöbet teslim defteri, devir teslim tutanakları
3. Kartlı geçiş, parmak izi ya da kamera kayıtları (saklama süresi dolmadan tespit talebiyle)
4. Gece postasında 7,5 saati aşan çalışma için alınmış yazılı onay belgesi ya da bu belgenin yokluğu
5. Aynı postada çalışmış ve davası olmayan tanıklar

Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez, özel güvenlikte bu sınır ancak işçinin yazılı onayıyla aşılabilir.^[14] İşverenden bu onay belgesinin dosyaya sunulması istenmeli, sunulamaması dilekçede ayrıca vurgulanmalıdır.

Başka bir davada tanık olarak “ücret alacağım yok” demek, kendi davanızda aleyhinize delil olur. Yargıtay, yargılama sürerken başka dosyada verilen bu beyanı ikrar saydı ve istinafta sunulan tutanağın yasak yeni delil sayılamayacağını belirterek ücret alacağı yönünden kararı bozdu.^[15]

İşverenin ödediğini ileri sürdüğü yan haklarda da araştırma eksik bırakılamaz. Toplu iş sözleşmesiyle tanınan yol yardımının ulaşım kartına yüklendiğini savunan şirketin kayıt talebi incelenmeden alacağa hükmedilmesini Yargıtay eksik inceleme saydı.^[16]

Görev Sırasında Yaralanmada Özel Tazminat

Görevini yaparken yaralanan, engelli hale gelen ya da ölen görevliye veya mirasçılarına iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesinde belirlenen tazminat ödenir.^[17] Bu ödeme kıdem ve ihbar gibi İş Kanunu tazminatlarıyla ilişkilendirilmez.^[18]

Mahkeme genel hükümlere göre daha yüksek bir maddi ya da manevi tazminata hükmederse sözleşmeye dayanılarak yapılan ödeme bu tutardan mahsup edilir. Kamu kurumlarında görevli için sözleşme, toplu sözleşme ve 2330 sayılı Kanun tutarlarından hangisi yüksekse o ödenir.^[19] İş kazası tazminat davasında bu ödeme dekontu dosyaya baştan konmalıdır.

Arabuluculuk ve Dava Süreleri

Kıdem, ihbar, ücret ve fazla çalışma gibi alacaklar ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.^[20] Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur.^[21]

İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya gidilir, anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.^[22] Ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.^[23]

Uygulamada en sık yapılan hatalar ve sonuçları şöyledir.

Sık Sorulan Sorular

Güvenlik görevlilerinin dava süreçlerinde en çok sorulan sorular şunlardır.

Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir ve her dosyanın belgeleri farklı sonuç doğurabilir. Fesih kodu, ihale geçmişi ve posta kayıtlarınızla hangi talebin güçlü olduğunu görmek için dosyanızı bir avukatla birlikte incelemeniz yararlı olur.