Sigortasız Çalışmada Hizmet Tespiti Dava Dilekçesi ve Süre Hesabı

Hizmet tespiti dava dilekçesi, işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna hiç bildirmediği, eksik gün gösterdiği ya da düşük ücretle bildirdiği çalışmanın sigorta kaydına geçirilmesi için iş mahkemesine verilen dilekçedir. Dava işverene karşı açılır, Kurum davaya sonradan katılır ve dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık süreye bağlıdır.

Bu yazı dilekçeyi yazmadan önce verilmesi gereken üç kararı ele alıyor: eksikliğin türü, sürenin hangi yıldan sayılacağı ve talebin hangi biçimde yazılacağı. Sonda köşeli alanları doldurularak kullanılabilecek bir dilekçe örneği var.

Hizmet Tespiti Davasına Yol Açan Üç Bildirim Eksikliği

İşveren, çalışmaya başlayacak işçiyi işe başlamadan önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle Kuruma bildirmek zorundadır.^[1] İşten ayrılış da en geç on gün içinde bildirilir.^[2] Ay içinde çalışılmayan ve ücret ödenmeyen günler ise eksik gün nedeniyle birlikte aylık belgede gösterilir.^[3]

Bu üç yükümlülükten hangisinin aksadığı, dilekçenin talep kısmını ve ispatın ağırlığını değiştirir. Aşağıdaki tablo üç durumu yan yana koyuyor.

Üç durum aynı dosyada birlikte bulunabilir. İşe girişi geç yapılan, ardından ayda 18 gün gösterilen ve ücretinin bir kısmı elden ödenen işçi, dilekçesinde üç talebi ayrı başlıklar altında yazar. Örneğin 18 ay boyunca 30 yerine 18 gün bildirilmişse tespiti istenen eksik gün sayısı 216 olur.

Görevli Mahkeme ve Dava Öncesi Başvuru Şartları

Hizmet tespiti davasına iş mahkemesi bakar. İş mahkemesi bulunmayan yerde dava asliye hukuk mahkemesinde açılır ve o mahkeme iş mahkemesi usulünü uygular.^[4] Davalının yerleşim yeri mahkemesi de işin yapıldığı yer mahkemesi de yetkilidir.^[5]

Zorunlu arabuluculuk bu dava için aranmaz. Kanun arabulucuya başvuruyu işçi ve işveren alacağı, tazminat ve işe iade davalarında dava şartı yapmıştır, hizmet tespiti bu sayımın içinde değildir.^[6] Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında kural olan önce Kuruma başvurma şartı da hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespitinde istisna tutulmuştur.^[7]

Aynı dilekçeye kıdem tazminatı, fazla çalışma ya da ücret alacağı eklenirse o talepler için arabuluculuk son tutanağı gerekir. Mahkemeler iki talebi çoğu zaman ayrı dosyalara ayırır, çünkü tespit davasında hakim delili kendiliğinden toplarken alacak davasında tarafların getirdiği delille yetinilir. Alacak dosyası da tespit davasının sonucunu bekleyebilir.

Davanın Tarafları: İşveren ve Feri Müdahil Kurum

Davalı, çalışmanın geçtiği işyerinin işverenidir. Mahkeme davayı Kuruma kendiliğinden ihbar eder, Kurum davalı yanında feri müdahil olarak katılır ve işveren başvurmasa bile kanun yoluna gidebilir.^[8] Kurumu davalı göstermek işverene husumet yöneltme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Bu noktadaki hata davayı esasa girilmeden bitirebilir. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yalnız Kuruma karşı açılan ve mahkemenin verdiği kesin süreye rağmen işverenlere yöneltilmeyen hizmet tespiti davasının pasif husumet yokluğundan reddedilmesini onayan bölge adliye kararını onamıştır.^[9]

Yalnız prime esas kazancın tespiti istenen dosyalarda Kurumun davalı olarak yer aldığı da görülür. Talepler birlikte ileri sürülüyorsa dilekçede işveren davalı, Kurum ise ihbar olunan taraf olarak yazılır, kazanç talebi yönünden Kurumun sıfatı mahkemenin değerlendirmesine bırakılır.

Beş Yıllık Hak Düşürücü Sürenin Hesabı

Bildirilmeyen çalışma için dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde açılır.^[10] Süre hak düşürücüdür, yani dolduğunda hak sona erer ve mahkeme bunu kendiliğinden gözetir. Kanun bu süreyi, prim belgesi işveren tarafından verilmeyen ya da çalışması Kurumca tespit edilemeyen sigortalıya bağlamıştır.

Sürenin başlangıcını belirleyen soru, çalışmanın kesintisiz olup olmadığıdır. Yargıtay, işe girişin geç bildirildiği ve bildirimden önceki çalışmanın bildirim tarihini de kapsayarak kesintisiz sürdüğü durumda sürenin, bildirilmeyen dönemin değil kesintisiz çalışmanın sona erdiği yılın sonundan başlatılmasını aramıştır.^[11] Aynı kararda ara verilerek geçen dönemlerin her biri için süre ayrı hesaplanmış, bir dönem süre aşımından reddedilirken diğerinin esasına girilmesi istenmiştir.

İki örnek farkı gösteriyor. İşçi 01.03.2019’da işe başlamış, girişi 16.06.2020’de yapılmış ve aynı işyerinde 30.09.2024’e kadar kesintisiz çalışmışsa süre 2024 yılının sonundan işler ve 31.12.2029 tarihinde dolar. Başka bir işçi aynı işverenin yanında Mayıs 2017 ile Ekim 2018 arasında ve Mart 2021 ile Aralık 2021 arasında sigortasız çalışmışsa ilk dönemin süresi 31.12.2023’te dolmuştur, ikinci dönem için dava 31.12.2026 tarihine kadar açılabilir.

Mevsimlik işlerde sözleşme sezon aralarında askıda kaldığından, Yargıtay bu dönemlerde sürenin işlemeyeceğini kabul eder.^[12] Kazancın eksik bildirildiği dönemler için de davayı beş yıllık süre içinde açmak, sürenin uygulanıp uygulanmayacağı tartışmasını baştan kapatır.

Çalışmanın ve Ücretin İspatı

Çalışmanın varlığı her türlü delille ispatlanabilir, ücretin tutarı ise aynı serbestliğe tabi değildir. Yargıtay, senetle ispat sınırını aşan ücret iddiasının imzalı makbuz, banka kaydı, ticari defter ya da bordro gibi yazılı delille kanıtlanmasını, sınırın altında kalan kısım için ve yazılı delil başlangıcı bulunduğunda tanık dinlenebileceğini kabul eder.^[13] Aynı dosyada, TÜİK verisinden oranlama yapılarak kazanç belirlenmesi bozma sebebi sayılmıştır.

Senetle ispat sınırı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 200. maddesinde yer alır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Uygulanacak sınır dava tarihinin değil, ücretin kararlaştırıldığı hukuki işlemin yapıldığı tarihteki tutardır.^[14]

Tespit davaları kamu düzenine ilişkin olduğundan hakim tarafların gösterdiği delille yetinmez. Yargıtay’ın bu dosyalarda mahkemeden beklediği araştırma oldukça ayrıntılıdır:^[15]

• işyerinin Kurumdaki dosyası, ücret bordroları ve puantaj kayıtlarının getirilmesi,
• aynı dönemde bordroda görünen çalışanların tanık olarak dinlenmesi,
• Kurum müfettişi incelemesi yapılıp yapılmadığının sorulması,
• çevrede faaliyet gösteren tarafsız işverenlerin ve onların bordrolu çalışanlarının dinlenmesi,
• varsa işçilik alacağı dosyasının getirilip oradaki tanık anlatımlarıyla karşılaştırılması.

Bu liste dilekçede tanık ve delil gösterirken de yol gösterir. Komşu işyeri sahibi tanık olarak gösterilecekse işyerinin gerçekten komşu nitelikte olup olmadığı vergi kayıtlarıyla araştırılabilir.^[16] Davacının aynı dönemde kendi adına iş yapıp yapmadığı da incelenir.

Dilekçede Talebin Dönem ve Gün Sayısıyla Yazılması

Talep, mahkemenin aynen hükme geçirebileceği açıklıkta yazılmalıdır. Yargıtay, kabul edilen dönemleri ayrı ayrı göstermeyen ve her dönemde kaç gün çalışıldığını belirtmeyen hükmü infaza elverişsiz bulup bozmuştur.^[17] Aynı kararda kısmi çalışmada gün sayısının, 7,5 saatlik çalışmanın bir gün sayılmasıyla hesaplanması istenmiştir.

Dilekçe bu yüzden toplu bir tarih aralığıyla yetinmemelidir. Bildirilmeyen her dönem başlangıç ve bitiş tarihiyle, eksik gün bildirilen aylar ay ay, düşük kazanç iddiası ise dönem ve brüt tutarla yazılır.

Örnekteki köşeli alanlar dosyaya göre doldurulur, durumunuza uymayan cümleler çıkarılır. Yalnız sigortasız çalışma varsa 3. paragraf ile kazanç talebi tamamen silinir.

Karar Sonrası Prim ve Kayıt Düzeltmesi

Kurum, mahkeme kararını kesinleştikten sonra uygulamakla yükümlüdür.^[18] Kesinleşen kararda belirtilen aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları sigortalının kaydına işlenir.^[19] Bu günler emeklilik için gereken prim günü hesabında kullanılır.

Tespit edilen dönemin primini ödeme yükümlüsü işverendir.^[20] Süresinde ödenmeyen prim için gecikme cezası ve gecikme zammı da işverenden istenir.^[21] İşçinin kayıt için ayrıca prim ödemesi gerekmez.

Ücret farkı alacak davasıyla sonradan ödenirse bu ödeme geçmiş aylara dağıtılmaz. Yargıtay, işçilik alacağı davası kesinleşip ödeme yapıldığında tutarın yalnız hizmetin geçtiği son ayın prime esas kazancına eklenebileceğini belirtmiştir.^[22]

Hizmet Tespiti Dava Dilekçesi Hakkında Sorular

Dilekçeyi hazırlarken en sık sorulan beş soru aşağıda yanıtlanıyor.

Bu metin genel bilgi verir ve her dosyaya aynı biçimde uygulanmaz. Sürenin hangi yıldan işlediği, Kuruma hangi belgelerin verildiği ve elinizdeki delillerin yeterliliği dosyadan dosyaya değiştiğinden, dilekçeyi vermeden önce kayıtlarınızı bir avukatla birlikte inceleyin.