Ev İşleri Çalışanı Sözleşmesi: Ücret, İzin, SGK ve Fesih Hakları

Ev işleri çalışanı sözleşmesi, evde temizlik, yemek, çamaşır ve ütü işlerini yapan kişiyle kurulan ve Türk Borçlar Kanunu’na tabi olan bir hizmet sözleşmesidir. İş Kanunu bu çalışmaya uygulanmaz, ama bu durum çalışanı haksız bırakmaz. Ücret, hafta tatili, yıllık izin, bildirim süresi ve haksız fesih tazminatı Borçlar Kanunu’nun 393 ile 447. maddeleri arasında ayrıca düzenlenmiştir.

Yazının sonunda boşlukları doldurularak kullanılabilecek bir sözleşme örneği var. Çocuk, yaşlı ya da hasta bakımı ağır basan çalışmalar farklı değerlendirildiği için burada ele alınmıyor.

İş Kanunu Kapsamı Dışında Kalmanın Sonuçları

4857 sayılı İş Kanunu’nun 4. maddesi, ev hizmetlerini kanunun uygulanmadığı işler arasında sayar.^[1] Bu yüzden iş güvencesi, işe iade davası ve İş Kanunu’ndaki çalışma süresi kuralları ev işleri çalışanı için işlemez.

Bazı haklar hiç doğmaz, bazıları ise Borçlar Kanunu’ndaki bir maddeye dayanarak sürer. Tablo bu ayrımı gösteriyor.

Ücretin Belirlenmesi ve Ödemenin İspatı

Ücret sözleşmede yazmıyorsa işveren, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti öder.^[2] Aksine bir adet yoksa ödeme her ayın sonunda yapılır. Zorunlu bir ihtiyaç doğduğunda çalışan, hizmetiyle orantılı avans isteyebilir.^[3]

Uyuşmazlıkta ödemeyi kanıtlamak, ödediğini söyleyen işverene düşer. Elden verilen paranın izi kalmaz, havale açıklamasına hangi ayın ücreti olduğunu yazmak en sağlam kayıttır.

Kırılan bir eşyanın bedeli ücretten kendiliğinden düşülemez. İşveren alacağını ücretle ancak çalışanın rızası varsa takas edebilir, istisna yalnız çalışanın kasten verdiği ve yargı kararıyla kesinleşmiş zarardır. Bu durumda bile kesinti ücretin haczedilebilir kısmını aşamaz.^[4]

Ayrılık sırasında imzalatılan “bütün haklarımı aldım” yazısı çoğu zaman geçersizdir. İbranın yazılı olması, sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra yapılması, alacağın türünü ve miktarını açıkça göstermesi ve ödemenin eksiksiz olarak banka aracılığıyla yapılması gerekir.^[5] Bu şartları taşımayan belge kesin olarak hükümsüzdür, gerçek tutarı göstermeyen belge de ancak yazılı miktar kadar makbuz sayılır.

Çalışma Süresi, Hafta Tatili ve Yatılı Çalışma

Borçlar Kanunu fazla çalışmayı, ilgili kanunlarda belirlenen normal sürenin aşılması olarak tanımlar.^[6] Ev hizmetleri için ayrı bir çalışma süresi koyan kanun bulunmadığından, sözleşmeye yazılan haftalık saat uyuşmazlığın ölçüsü haline gelir. Bu sürenin üstündeki çalışma en az yüzde elli zamla ödenir ya da çalışanın rızasıyla serbest zamanla karşılanır.^[7]

Fazla çalışmayı çalışan ispat eder ve evin içinde olan biteni gören tanık bulmak zordur. Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesinin onadığı bir bölge adliye kararında, aynı evde çalışmamış tanıkların sözü fazla çalışma ve hafta tatili iddiası için yeterli görülmedi.^[8] Aynı dosyada izinlerin kullandırıldığını belgeleyemeyen işveren, kalan izin ücretini ödemekle sorumlu tutuldu.

İşveren her hafta, kural olarak pazar günü ya da bir başka tam çalışma günü tatil vermek zorundadır.^[9]

Çalışan işverenle aynı evde yaşıyorsa işveren yeterli gıda ve uygun bir barınak sağlar. Sosyal sigorta yardımlarından yararlanamayan yatılı çalışan kusursuz olarak hastalanırsa, ilk yılda iki hafta bakım ve tedavi masrafı işverene aittir. Bu süre her ek hizmet yılı için iki gün artar ve dört haftayı geçmez, gebelik ve doğumda da aynı yükümlülük geçerlidir.^[10]

Yıllık Ücretli İzin ve Bayram Günleri

En az bir yıl çalışan ev işleri çalışanına yılda en az iki hafta, 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışana en az üç hafta ücretli izin verilir.^[11] Kendi kusuruyla bir yıl içinde toplam bir aydan uzun süre çalışmayan kişinin izninden, çalışılmayan her tam ay için bir gün düşülebilir.^[12]

İzin kural olarak aralıksız kullanılır, taraflar anlaşırsa ikiye bölünebilir. Tarihi işveren, ev düzeninin ihtiyacını ve çalışanın isteğini birlikte gözeterek belirler.^[13] İzin ücreti izne çıkmadan peşin ödenir ve çalışan, sözleşme sürerken parayla izninden vazgeçemez.^[14]

Sözleşme biterken kullanılmayan izinlerin ücreti son ücret üzerinden ödenir. Aylık ücreti 36.000 TL olan çalışanın kullanmadığı iki haftalık izin için alacağı, 36.000 / 30 x 14 hesabıyla 16.800 TL eder. Bu alacağın zamanaşımı sözleşmenin bittiği gün başlar ve beş yıldır.^[15]

Ulusal bayram ve genel tatil ücretini düzenleyen hüküm İş Kanunu’ndadır ve ev hizmetlerine uygulanmaz. Bu günlerdeki çalışmanın karşılığını sözleşmeye yazmak tartışmayı baştan keser.

SGK Bildiriminde 10 Gün Sınırı

Ev işleri çalışanının sigortası, aynı kişinin yanında ay içinde çalışma saatine göre hesaplanan gün sayısının 10 gün ve üzeri ya da altında kalmasına göre ikiye ayrılır.^[16] Birden fazla evde çalışan kişi için hesap her ev sahibi bakımından ayrı yapılır.

Ayda 10 gün ve üzeri çalışan, tam sigortalı (4/1-a) sayılır. İşveren bildirimi, Kurumun hazırladığı belgeyle en geç çalışmanın geçtiği ayın sonuna kadar yapar. Süresinde yapılmayan bildirim için idari para cezası uygulanır.

Ayda 10 günden az çalışan için ev sahibi, prime esas günlük kazanç alt sınırının yüzde 2’si oranında iş kazası ve meslek hastalığı primi öder. 26.12.2025 tarihli Resmi Gazete’deki asgari ücret kararına göre günlük alt sınır 1.101 TL’dir, bu da çalışılan gün başına 22,02 TL, ayda dört gün için 88,08 TL eder. Tescil, iki tarafın imzaladığı belgenin ay sonuna kadar Kuruma verilmesiyle sağlanır.

Bu çalışanlar hastalık sigortasından yararlanmaz. İsterlerse, primin ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar aynı kazancın otuz katı üzerinden yüzde 33,5 prim (aynı alt sınırla 11.065,05 TL) yatırarak emeklilik ve genel sağlık sigortasını tamamlayabilirler.

Sigortasız geçen çalışma için hizmet tespit davası, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesinde açılır.^[17]

Fesih Bildirim Süreleri ve Tazminat Kalemleri

Belirsiz süreli sözleşme, bildirimin karşı tarafa ulaşmasından itibaren bir yıla kadar çalışmada iki hafta, bir ile beş yıl arasında dört hafta, beş yıldan uzun çalışmada altı hafta sonra sona erer.^[18] Bu süreler kısaltılamaz, iki taraf için aynı olmak zorundadır ve işveren süre ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen bitirebilir. Bildirim süresince çalışana, ücretinden kesinti yapılmadan günde iki saat iş arama izni verilir.^[19]

Sözleşmeye en çok iki aylık deneme süresi konabilir, bu sürede taraflar bildirime uymadan ve tazminatsız ayrılabilir.^[20] Haklı sebeple derhal fesihte ise sebebin yazılı bildirilmesi gerekir.^[21]

Haklı sebep olmadan derhal çıkarılan çalışan, bildirim süresine uyulsaydı kazanacağı tutarı ister. Hakim ayrıca, miktarını serbestçe belirleyeceği ve altı aylık ücreti geçmeyecek bir tazminata hükmedebilir.^[22] Fesih hakkı kötüye kullanılmışsa tazminat, bildirim süresi ücretinin üç katıdır.^[23]

Kıdem tazminatı konusunda Yargıtay’ın yaklaşımı açıktır. Ev hizmetlerinde çalışan ve uyuşmazlığına Borçlar Kanunu uygulanan kişi kıdem tazminatı alamaz, ama işveren feshin haklı olduğunu ispat edemediğinde bildirim süresine dayanan alacak hüküm altına alınmalıdır.^[24] Devamsızlık iddiası tutanakla desteklenmediği için işvereni kurtarmadı.

Ters yönde de bir yaptırım var. Haklı sebep olmadan işe başlamayan ya da işi aniden bırakan çalışandan işveren, aylık ücretin dörtte biri kadar tazminat isteyebilir. Bu hakkı 30 gün içinde dava ya da takip yoluyla kullanmazsa hak düşer.^[25]

Somut bir örnek: 3 yıl 4 ay çalışan ve aylık 36.000 TL alan bir çalışan, sebep gösterilmeden aynı gün çıkarılıyor. Dört haftalık bildirim süresinin karşılığı 1.200 x 28 = 33.600 TL‘dir. Hakimin takdir edeceği ek tazminatın üst sınırı 216.000 TL, kötüye kullanma ispatlanırsa üç kat tutar 100.800 TL olur, kıdem tazminatı ise hesaba girmez.

Alacak Davası Yolu ve Süreler

Ev işleri çalışanının alacak davası asliye hukuk mahkemesinde değil iş mahkemesinde görülür. 7036 sayılı Kanun, Borçlar Kanunu’ndaki hizmet sözleşmelerine tabi işçilerle işverenleri arasındaki uyuşmazlıkları iş mahkemelerinin görevine verir.^[26]

Davadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, maddenin gerekçesini aktararak bu zorunluluğun Borçlar Kanunu kapsamındaki hizmet sözleşmelerinden doğan işçi ve işveren talepleri için de geçerli olduğunu belirtti.^[27] Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.

Ücret alacakları için zamanaşımı beş yıldır.^[28] Yıllık izin ücreti, bildirim şartına uyulmadan yapılan fesihten doğan tazminat ve kötüniyet tazminatı da, hangi kanuna tabi olursa olsun iş sözleşmesinden doğduğu için beş yıllık süreye bağlıdır.^[29] Tutarı başta tam bilinmeyen alacakta kısmi dava açılıp miktar, tahkikat sonuna kadar bir defaya mahsus artırılabilir.^[30]

Evin içinde geçen bir çalışmada delil dağınıktır. Dava öncesinde şunlar toplanmalıdır.

• Ücretin yattığı hesabın dökümü ve havale açıklamaları
• İş günlerini, saatleri ve talimatları gösteren mesaj yazışmaları
• Site girişi, kapı görevlisi ya da apartman kayıtları
• SGK hizmet dökümü, varsa imzalı sözleşme ve izin formları
• Çalışanı düzenli olarak evde gören komşu, kapı görevlisi ya da aile yakını tanıklığı

Ev İşleri Çalışanı Sözleşme Örneği

Aşağıdaki metin temizlik ve ev işleri için hazırlanmıştır. Köşeli parantezli alanlar doldurulur, ihtiyaca uymayan madde çıkarılabilir ama kanundaki asgari hakların altına inen bir hüküm geçerli olmaz.

Ev İşleri Çalışanı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Gündelikçi ve yatılı çalışanlarla kurulan ilişkide en sık karşılaşılan sorular şunlar.

Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır. Ücret kayıtlarınız, yazışmalarınız ve SGK dökümünüz farklı bir sonuca götürebileceği için dosyanız için bir avukata danışın.